Een taxatie is geen prijskaartje dat iemand op uw munten plakt. Het is een onderzoek: eerst vaststellen wat u precies heeft, dan bepalen in welke staat het verkeert, waar het vandaan komt en wat de markt er op dit moment voor over heeft. Pas als die vier vragen beantwoord zijn, kan er een bedrag onder.
Schulman b.v. taxeert sinds 1880 munten, penningen en papiergeld. In die tijd is het vak veranderd, maar de volgorde van het onderzoek niet. Hieronder leest u stap voor stap hoe een taxatie bij een gespecialiseerd veilinghuis verloopt, wat wij per stap doen en wat u er zelf aan kunt bijdragen.
Wat een taxatie wel en niet is
Een taxatie is een vakinhoudelijk oordeel over echtheid, soort, kwaliteit, herkomst en waarde. Het is geen bod. Een bod volgt pas als u besluit te verkopen, en dan weet u dankzij de taxatie waar dat bod op gebaseerd is.
Dat onderscheid is belangrijk als u met een verzameling zit die u niet zelf heeft opgebouwd. U wilt dan eerst weten wat er ligt. Wat u ermee doet is een aparte beslissing, en die hoeft u niet op hetzelfde moment te nemen.
Stap 1: het eerste contact en de globale beoordeling
Vrijwel elke taxatie begint met beeldmateriaal of een gesprek. Op basis van foto's van de voor- en achterzijde, of van een korte beschrijving van wat er in de kast ligt, maken wij een eerste inschatting: gaat het om courant materiaal, om iets zeldzaams, of om een combinatie.
Die eerste beoordeling is kosteloos en vrijblijvend. Ze levert nog geen bedrag op, maar wel het antwoord op de vraag of een uitgebreide taxatie zinvol is en hoe die het beste kan plaatsvinden. Bij een enkele munt volstaat vaak foto's sturen. Bij een volledige verzameling maken wij een afspraak aan de Jan Luijkenstraat in Amsterdam, of komen wij ter plaatse.
Stap 2: determinatie, oftewel wat is het precies
Determineren is het vaststellen van wat u voor u heeft: welk muntsoort, welke autoriteit heeft hem laten slaan, in welk jaar, in welke muntplaats en welke variant. Dat klinkt eenvoudiger dan het is. Van veel Nederlandse munten bestaan varianten die in gewicht, randschrift of muntmeesterteken van elkaar verschillen, en juist die verschillen kunnen het waardeverschil verklaren.
In deze stap wordt ook de echtheid beoordeeld. Vervalsingen bestaan in alle prijsklassen, van gegoten kopieën van klassieke munten tot moderne namaak van gouden handelsmunten. Gewicht, diameter, klank, randafwerking en stempelkenmerken worden vergeleken met wat voor het betreffende type bekend is. Wij zijn aangesloten bij de IAPN en de NVMH, en die aansluiting verplicht tot een vaste zorgvuldigheid op dit punt.
Stap 3: de kwaliteitsbeoordeling
Twee exemplaren van dezelfde munt uit hetzelfde jaar kunnen ver uit elkaar liggen in waarde, puur door de staat waarin ze verkeren. De beoordeling gebeurt aan de hand van vaste graden, van Fraai tot Fleur de Coin, waarbij gekeken wordt naar slijtage op de hoogste punten, naar de oorspronkelijke muntglans en naar beschadigingen zoals krassen, randstoten of sporen van montage.
Ook patina speelt hier mee. Een gelijkmatige, gegroeide toplaag wordt door verzamelaars gewaardeerd en verhoogt in veel gevallen de waarde. Dat is precies de reden waarom u munten nooit moet schoonmaken voordat u ze laat bekijken. Wie poetst, verwijdert onherstelbaar een deel van de waarde. Voor de systematiek achter het graderen kunt u terecht op onze pagina over munt grading.
Stap 4: herkomstonderzoek
Herkomst, in het vak provenance genoemd, is de gedocumenteerde geschiedenis van een stuk: uit welke verzameling het komt, in welke veiling het eerder is aangeboden, of het in de literatuur is afgebeeld. Bij gewone stukken speelt het nauwelijks een rol. Bij zeldzaam materiaal kan het het verschil maken tussen een gemiddelde en een uitzonderlijke opbrengst.
Wij zoeken die geschiedenis op in oude veilingcatalogi, in standaardwerken en in ons eigen archief, dat teruggaat tot de negentiende eeuw. Een stuk dat aantoonbaar in een bekende collectie heeft gezeten, draagt die geschiedenis mee naar de volgende eigenaar. Herkomstonderzoek dient daarnaast een tweede doel: het bevestigt dat een stuk een legitieme weg door de markt heeft afgelegd, en dat is voor koper en verkoper allebei van belang.
Heeft u bij de verzameling nog oude aankoopbonnen, briefjes, catalogi of etiketten liggen, gooi die dan niet weg. Ze zijn vaak het beginpunt van dit onderzoek.
| Onderdeel | Wat er wordt vastgesteld | Waarom het de waarde raakt |
|---|---|---|
| Determinatie | Type, autoriteit, jaar, muntplaats, variant | Varianten van hetzelfde jaar kunnen sterk in zeldzaamheid verschillen |
| Echtheid | Gewicht, diameter, randafwerking, stempelkenmerken | Een vervalsing heeft geen verzamelwaarde |
| Kwaliteit | Slijtage, muntglans, beschadigingen, patina | Het grootste waardeverschil binnen eenzelfde muntsoort |
| Herkomst | Eerdere verzamelingen, veilingen, literatuur | Bij zeldzaam materiaal een aantoonbare meerwaarde |
| Marktbeeld | Recente opbrengsten voor vergelijkbaar materiaal | Bepaalt wat er vandaag voor betaald wordt |
Stap 5: de waardebepaling
Nu pas komt het bedrag in beeld. De waarde wordt opgebouwd uit de eventuele edelmetaalwaarde als ondergrens, en daarbovenop de verzamelwaarde die voortkomt uit zeldzaamheid, kwaliteit en herkomst. Bij courant zilver uit de twintigste eeuw ligt het zwaartepunt vaak bij het metaal. Bij vroeger materiaal, bij fouten en varianten en bij topkwaliteit ligt het zwaartepunt bij de verzamelaar.
Wat die verzamelaar op dit moment betaalt, leiden wij af uit recente opbrengsten voor vergelijkbaar materiaal. Een taxatie is daarmee altijd een momentopname. De opbouw van de waarde staat uitgebreid beschreven in ons artikel over hoe u bepaalt wat uw oude munten waard zijn.
Wilt u weten wat uw munten waard zijn, dan kunt u een taxatie aanvragen. De eerste beoordeling kost u niets en verplicht u tot niets.
Welke waarde u te horen krijgt
Een veelgestelde vraag is waarom er verschillende bedragen circuleren voor hetzelfde stuk. Dat komt doordat er verschillende soorten waarde bestaan, elk met een eigen doel.
De veilingwaarde is de verwachte opbrengst bij verkoop via een veiling, waar meerdere gegadigden tegen elkaar opbieden. De vervangingswaarde ligt doorgaans het hoogst en wordt gebruikt voor verzekeringsdoeleinden, omdat die uitgaat van wat u kwijt bent om een vergelijkbaar stuk terug te kopen.
Wij vermelden bij een taxatie altijd welke waarde wordt gehanteerd. Zonder dat erbij is een bedrag niet te interpreteren.
Bankbiljetten, penningen en onderscheidingen
Het stramien is hetzelfde, maar de nadruk verschuift. Bij papiergeld weegt de conditie zwaarder dan bij munten, omdat papier kwetsbaarder is: vouwen, scheurtjes, gaatjes, verkleuring en het al dan niet aanwezig zijn van de oorspronkelijke stijfheid bepalen een groot deel van de waarde. Daarnaast tellen serienummer, drukkerij en handtekeningvariant mee, en zijn proefdrukken en misdrukken een categorie op zich.
Bij penningen en onderscheidingen speelt de vraag naar de maker een rol, en bij onderscheidingen ook of het toekenningsdocument bewaard is gebleven. Een onderscheiding met bewijsstuk staat inhoudelijk sterker dan dezelfde onderscheiding zonder.
Wat er anders gaat bij een nalatenschap
Komt een verzameling uit een erfenis, dan is er vaak meer nodig dan een bedrag. Erfgenamen moeten onderling verdelen, en soms is er een opgave nodig voor een verzekeraar. In sommige gevallen is een globale taxatie daarvoor voldoende, waarmee u weet wat er ligt en in welke orde van grootte de waarde valt. Past een schriftelijk taxatierapport beter bij de situatie, dan stellen wij dat op. Daarbij taxeren wij per munt in plaats van de verzameling als geheel, en aan dat werk zijn kosten verbonden.
Ons advies is om in die situatie niets te verkopen voordat de verdeling rond is, en om de verzameling niet te splitsen voordat iemand ernaar heeft gekeken. Verzamelingen worden soms met een gedachte opgebouwd, en een reeks die compleet is kan meer waard zijn dan de som van de losse stukken.
Wanneer u niet wilt verkopen
Een taxatie is niet alleen een opstap naar verkoop. Een deel van de mensen die bij ons komen wil alleen weten wat er in de kast ligt: om de verzameling goed te kunnen verzekeren, om de waarde vast te leggen voor een boedelverdeling, of om vast te leggen wat een zelf opgebouwde verzameling waard is.
Voor die situaties stellen wij een taxatierapport op. Daarin staat per munt wat het is en welke waarde eraan is toegekend, met vermelding van de gehanteerde waardegrondslag. Omdat wij daarvoor elke munt afzonderlijk determineren en waarderen, in plaats van de verzameling als geheel te schatten, zijn aan een rapport kosten verbonden. Wij bespreken die vooraf, zodat u weet waar u aan toe bent voordat wij beginnen. Een taxatierapport kunt u altijd aanvragen. Wilt u eerst alleen een indruk van wat u heeft, dan volstaat de globale beoordeling uit stap 1, en die kost u niets.
Hoe u zich voorbereidt
U hoeft weinig te doen, en één ding vooral niet. Laat de stukken zoals ze zijn: niet poetsen, niet in azijn, niet met een doekje opwrijven. Haal munten ook niet uit hun oorspronkelijke houders of albumbladen als daar aantekeningen bij staan.
Wel nuttig: leg bij wat u aan papieren heeft, van aankoopbonnen tot oude catalogi. Maak, als u foto's stuurt, opnames van voor- en achterzijde bij daglicht, recht van boven, zonder flits. En noteer waar u vandaan komt met de verzameling, dus of hij zelf is opgebouwd, geërfd of gekocht. Dat helpt ons in stap 4 en het scheelt u tijd.
Twijfelt u of uw stukken interessant genoeg zijn om te laten bekijken, lees dan hoe u zeldzame munten herkent. In de praktijk geldt: laat het liever een keer te veel zien dan te weinig. Wat gewoon lijkt, is dat niet altijd.
