Muntcatalogus: welk naslagwerk heeft u nodig?

Welke muntcatalogus u nodig heeft, hangt af van het gebied en de periode van uw munt. Voor Nederlandse munten vanaf 1795 is dat het Handboek der Nederlandse munten 1795-1975 van Schulman, in verwijzingen afgekort tot Sch., voor de Zuidelijke Nederlanden tussen 1434 en 1830 het werk van Vanhoudt, voor Romeinse keizermunten Roman Imperial Coinage (RIC) en voor wereldmunten de Standard Catalog of World Coins (KM). Hieronder vindt u per muntgebied welk werk het leidende is.

Schulman b.v. beschrijft sinds 1880 munten in veilingcatalogi, en bij vrijwel elk kavel staat een verwijzing naar het standaardwerk waarin dat type is opgenomen. Voor de Nederlandse munten is dat standaardwerk ons eigen boek: het Handboek der Nederlandse munten 1795-1975 is door Schulman samengesteld en uitgegeven, en daar komt de afkorting Sch. vandaan die u in veilingbeschrijvingen over de hele wereld tegenkomt. Ook de Muntalmanak van de NVMH, de meest gebruikte Nederlandse muntcatalogus, hanteert bij Nederlandse munten die Sch.-nummering en verwijst daarmee terug naar dit handboek. Op deze pagina leest u welk werk bij welke munt hoort, hoe u zo'n verwijzing leest, en waar de grens ligt van wat een catalogus u kan vertellen. Onderaan staat een selectie van de belangrijkste werken waar wij mee werken.

Uw munt opzoeken in drie stappen

Een catalogusnummer is het vaste kenmerk van een munttype. Zodra u dat nummer heeft, kunt u overal ter wereld precies aanduiden welke munt u bedoelt. U komt er in drie stappen.

1. Bepaal gebied en periode. Lees af wat de munt zelf prijsgeeft: het jaartal, de taal van het randschrift, het wapen, de naam van de vorst of het gewest. Een munt met "Willem III Koning der Nederlanden" en 1875 hoort in een ander corpus dan een provinciale munt van West-Friesland uit 1791.
2. Kies het bijbehorende standaardwerk. Gebruik de tabel hieronder. Valt uw munt op een grens, bijvoorbeeld een Nederlandse munt van vlak voor 1795, raadpleeg dan beide werken.
3. Noteer de verwijzing volledig. Schrijf afkorting, deel en nummer op, dus "Sch. 553" of "RIC II.3 123". Alleen een nummer zonder werk zegt niets.

Weet u niet zeker uit welke periode uw munt komt? In wat is numismatiek staat hoe muntperiodes zich tot elkaar verhouden, en in hoe herkent u zeldzame munten staan de kenmerken waar u als eerste naar kijkt.

Welke catalogus hoort bij welke munt?

Dit zijn de werken die in de praktijk het meest worden geraadpleegd, geordend op muntgebied. Achter elk werk staat de afkorting zoals die in veilingbeschrijvingen wordt gebruikt.

Onderaan deze pagina staan de belangrijkste afkortingen per muntgebied uitgeschreven.

Zo leest u een catalogusverwijzing

Een verwijzing bestaat uit drie onderdelen: het werk, eventueel het deel, en het nummer van het munttype.

• Sch. 553 betekent: het Handboek der Nederlandse munten van Schulman, munttype 553.
• RIC II.3 123 betekent: Roman Imperial Coinage, deel II band 3, type 123.
• Vanhoudt 407 betekent: het werk van Vanhoudt, munttype 407. Vanhoudt nummert doorlopend, dus zonder deelnummer.
• PW. II 123 betekent: Purmer & Van der Wiel, deel II, nummer 123.

Staan er twee verwijzingen bij één munt, dan is de eerste het leidende werk voor dat gebied en de tweede een aanvulling. Dat gebeurt vaak bij stukken die in meerdere corpora zijn opgenomen, bijvoorbeeld een penning die zowel bij Van Loon als in een modernere aanvulling is beschreven.

Let ook op de editie. Standaardwerken worden herzien, en een nummer kan tussen edities verschuiven. Bij herziene delen, zoals RIC II.3 uit 2019, vermelden wij daarom altijd deel en band.

Gedrukt naslagwerk of online catalogus?

Voor het snel herkennen van een munt werkt een online catalogus vaak het beste, omdat u op afbeelding en jaartal kunt zoeken. Vrij toegankelijke verzamelaarsdatabases dekken de gangbare munttypes van de meeste landen en geven u meestal binnen een minuut het juiste type.

Voor determinatie op variantniveau blijft het gedrukte corpus leidend. Muntmeestertekens, overslagen, proefslagen en stempelvarianten staan zelden volledig in een online database, terwijl juist die details het verschil maken tussen een gangbaar stuk en een zeldzaam stuk. Ook de Koninklijke Nederlandse Munt geeft catalogi uit voor de eigen moderne uitgiften.

In onze eigen veilingcatalogi vindt u de gebruikte afkortingen voorin, en bij elk kavel de literatuurverwijzing plus foto's van voor- en keerzijde. Dat maakt een veilingcatalogus in de praktijk ook een naslagwerk: u ziet niet alleen het type, maar ook wat een vergelijkbaar exemplaar heeft opgebracht.

Waarom de catalogusprijs niet uw opbrengst is

Veel catalogi vermelden richtprijzen per kwaliteit. Die getallen zijn een momentopname en geen bod. Drie dingen verschuiven ze.

1. De editie veroudert. Een catalogus uit 2015 kent de markt van 2015. Bij edelmetaal beweegt de bodem onder de prijs bovendien mee met de goud- en zilverkoers.
2. Kwaliteit weegt zwaarder dan het type. Eén graad verschil kan bij zeldzame munten een veelvoud schelen. Hoe die graden werken staat in munt grading, en waarom u een munt nooit moet poetsen leest u in dit artikel over schoonmaken. Een oorspronkelijke patina is onderdeel van de waarde.
3. Zeldzaamheid staat er zelden volledig in. Oplagecijfers zeggen niet hoeveel exemplaren er nu nog bestaan, en al helemaal niet hoeveel er in topkwaliteit over zijn.

Wilt u weten wat uw munt werkelijk oplevert, dan is de catalogus het startpunt en niet het antwoord. In zo bepaalt u wat uw oude munten waard zijn staat welke factoren de prijs opbouwen, en via munten verkopen ziet u welke verkooproutes er zijn.

Belangrijkste afkortingen per muntgebied

Dit is een selectie van de werken die wij het vaakst gebruiken in veilingcatalogi en beschrijvingen. Het is geen uitputtende opsomming: voor specialistische deelgebieden bestaan monografieën en artikelreeksen die wij per kavel vermelden.

Antieke munten

Middeleeuwen en vroegmoderne tijd

De Nederlanden

Wereld en modern

Penningen, onderscheidingen en gewichten

Papiergeld en noodgeld

Uw munt staat niet in de catalogus

Dat komt vaker voor dan u denkt, en het betekent zelden dat de munt waardeloos is. De drie gebruikelijke oorzaken: u zoekt in het verkeerde corpus, het gaat om een variant die alleen in een gespecialiseerde monografie is beschreven, of het stuk is een piedfort, proefslag of afslag in afwijkend metaal. Juist die laatste categorie is doorgaans zeldzamer dan de reguliere uitgifte.

Loopt u vast op een verwijzing of vindt u uw munt niet terug, neem dan contact op. Onze experts kijken mee en helpen u aan de juiste paginaverwijzing. Wilt u ook weten wat het stuk waard is, vraag dan een gratis taxatie aan.